راهنمای کامل تسمه دینام لیفتراک: تشخیص، انتخاب و نصب

تسمه دینام لیفتراک: تشخیص، انتخاب و نصب

تسمه دینام لیفتراک، حلقه اتصال حیاتی بین موتور و سیستم شارژ لیفتراک است. یک تسمه 50 هزار تومانی می‌تواند از خرابی یک دینام 10 میلیونی جلوگیری کند. در این راهنما، تمام دانش فنی لازم برای انتخاب، نصب و نگهداری صحیح این قطعه کلیدی را با جزئیات کامل ارائه می‌دهیم.

برای اطلاع دقیق از قیمت‌های روز قطعات لیفتراک و مقایسه مدل‌های مختلف، می‌توانید با متخصصان شکور صنعت ویستا مشورت نمایید. کافیست با شماره 09132053995 تماس بگیرید.

تسمه دینام چیست و چه نقشی در لیفتراک دارد؟

تسمه دینام وظیفه انتقال نیروی دورانی از پولی میل‌لنگ به پولی دینام را برعهده دارد. این انتقال قدرت باعث می‌شود دینام با سرعت مناسب (معمولاً 2-3 برابر دور موتور) بچرخد و برق مورد نیاز سیستم‌های الکتریکی لیفتراک را تأمین کند. در بسیاری از انواع لیفتراک‌ها، همین تسمه وظیفه چرخاندن پمپ آب، کمپرسور کولر و پمپ هیدرولیک فرمان را نیز برعهده دارد.

عملکرد صحیح تسمه به معنای:

• شارژ مداوم باتری (ولتاژ ثابت 13.5-14.5 ولت)
• خنک‌کاری مناسب موتور توسط پمپ آب
• عملکرد نرم سیستم هیدرولیک فرمان
• جلوگیری از استهلاک زودرس بلبرینگ‌ها

تفاوت تسمه V-belt، دندانه‌دار و چندشیار

تسمه V-belt (سه‌گوش): رایج‌ترین نوع در لیفتراک‌های قدیمی. مقطع ذوزنقه‌ای با زوایای استاندارد 40 درجه. انتقال نیرو از طریق اصطکاک دیواره‌های جانبی. مزیت: ارزان و در دسترس. عیب: لغزش در بارهای سنگین و نیاز به کشش بیشتر.

تسمه دندانه‌دار (Timing Belt): دارای دندانه‌های عرضی برای درگیری مثبت با پولی. کاربرد اصلی در سیستم تایمینگ موتور، اما برخی لیفتراک‌های جدید برای دینام نیز استفاده می‌کنند. مزیت: عدم لغزش و دقت انتقال. عیب: حساسیت به روغن و نیاز به تعویض دقیق‌تر.

تسمه چندشیار (Poly-V/Serpentine): جدیدترین تکنولوژی با چندین شیار طولی ریز. ترکیب مزایای V-belt و صافی تسمه تخت. توانایی چرخاندن چندین پولی با یک تسمه. راندمان 98% در مقابل 93% تسمه‌های V. عمر 2-3 برابر بیشتر.

اجزای سیستم تسمه (هرزگرد، سفت‌کن، پولی‌ها)

پولی‌ها (Pulleys): دیسک‌های شیاردار که تسمه روی آن‌ها می‌چرخد. پولی میل‌لنگ (محرک اصلی) معمولاً بزرگ‌ترین است. پولی دینام با قطر کوچک‌تر برای افزایش دور. جنس: چدن، فولاد یا آلومینیوم. نکته مهم: سایش یا لقی بلبرینگ پولی = خرابی زودرس تسمه.

هرزگرد (Idler Pulley): پولی بدون محور محرک که فقط برای هدایت مسیر تسمه یا افزایش سطح تماس استفاده می‌شود. در سیستم‌های پیچیده، 2-3 هرزگرد وجود دارد. بلبرینگ آن باید روان و بدون صدا بچرخد.

سفت‌کن (Tensioner): مکانیزم تنظیم کشش تسمه. دو نوع اصلی:

• دستی: با پیچ و اهرم تنظیم
• اتوماتیک: با فنر یا سیلندر هیدرولیک

در لیفتراک‌های جدید، سفت‌کن اتوماتیک رایج‌تر است و نیاز به تنظیم دوره‌ای را حذف می‌کند.

علائم خرابی تسمه دینام لیفتراک

تشخیص به موقع خرابی تسمه می‌تواند از هزینه‌های سنگین جلوگیری کند. در ادامه مهم‌ترین علائم هشدار را بررسی می‌کنیم:

سوت کشیدن و ترک‌خوردگی

سوت کشیدن: شایع‌ترین علامت. دلایل اصلی:

• شل بودن تسمه (90% موارد)
• آلودگی به روغن یا ضدیخ
• سایش پولی‌ها و عدم تطابق شیار
• هم‌راستا نبودن پولی‌ها

تست سریع: اسپری آب روی تسمه بزنید. اگر صدا موقتاً قطع شد، مشکل از لغزش است.

ترک‌خوردگی: سه نوع اصلی:

1. ترک‌های عرضی: پیری طبیعی لاستیک (عمر بالای 3 سال)
2. ترک‌های طولی: کشش بیش از حد یا خمش شدید
3. لب‌پریدگی: برخورد با اجسام خارجی یا نصب غلط

معیار تعویض: بیش از 3 ترک در هر 10 سانتی‌متر یا عمق ترک بیش از 2 میلی‌متر.

لغزش و داغی موتور

لغزش تسمه: نشانه‌ها:

• چراغ شارژ روشن یا چشمک‌زن
• افت ولتاژ هنگام روشن کردن چراغ‌ها
• بوی سوختگی لاستیک
• صیقلی شدن سطح تسمه

عواقب: دینام کم‌کار می‌کند، باتری خالی می‌شود، احتمال خاموشی ناگهانی.

داغی موتور: زمانی که تسمه پمپ آب را نیز می‌چرخاند:

• لغزش = دور کم پمپ = گردش ضعیف آب = افزایش دما
• علامت: دمای بالای 95 درجه و فعال شدن مکرر فن
• خطر: سرسیلندر ترک می‌خورد (هزینه تعمیر: 20-50 میلیون)

انتخاب اندازه و استانداردها

انتخاب صحیح تسمه نیازمند درک دقیق سیستم کدگذاری و استانداردهای بین‌المللی است.

مقاطع رایج (A/B/C)

تسمه‌های کلاسیک V-belt:

• نوع A (13mm عرض بالا): لیفتراک‌های سبک تا 2.5 تن
• نوع B (17mm عرض بالا): پرکاربردترین، لیفتراک‌های 3-5 تن
• نوع C (22mm عرض بالا): لیفتراک‌های سنگین بالای 5 تن
• نوع D (32mm) و E (40mm): کاربرد صنعتی خاص

مثال کد: B-75 یعنی تسمه نوع B با طول 75 اینچ (1905 میلی‌متر).

کدینگ تسمه‌های چندشیار (PK/PH)

سیستم کدگذاری:

• PK: گام 3.56mm (رایج‌ترین)
• PH: گام 1.6mm (مخصوص بار سبک)
• PJ: گام 2.34mm
• PL: گام 4.7mm
• PM: گام 9.4mm (سنگین)

نحوه خواندن: 6PK1200 = 6 شیار، نوع PK، طول 1200mm

محاسبه طول موثر: طول اندازه‌گیری شده + (تعداد شیار × 10mm)

تبدیل کدهای قدیمی به جدید

جدول تبدیل متداول:

قدیمی (اینچی) → جدید (متریک)

A-31 → 13×790

A-38 → 13×965

B-42 → 17×1065

B-55 → 17×1397

C-68 → 22×1727

نکات تبدیل:

• 1 اینچ = 25.4 میلی‌متر
• طول داخلی به طول موثر: +40mm برای نوع A، +43mm برای B
• در صورت شک، تسمه قدیمی را اندازه بگیرید

تطابق تسمه با موتور و برند لیفتراک

هر موتور و برند، مشخصات خاص خود را دارد. در ادامه پرکاربردترین‌ها را بررسی می‌کنیم:

Toyota 4Y/1DZ/1ZS

موتور 4Y (بنزینی/LPG):

• تسمه دینام: 13×950 یا A-37
• تسمه پمپ آب: 13×875 یا A-34
• کشش توصیه شده: 10-12mm خمش با فشار 10kg

موتور 1DZ/2Z (دیزل):

• تسمه اصلی: 17×1075 یا B-42
• در مدل‌های با کولر: 6PK1200
• دقت: مدل‌های 2005 به بعد سفت‌کن اتوماتیک دارند

موتور 1ZS (توربو):

• حتماً تسمه مقاوم حرارت نیاز دارد
• کد: 17×1125 یا معادل Gates 9420

Nissan K21/K25

سری K21 (2.1 لیتر):

• استاندارد: B-43 یا 17×1090
• مدل‌های دوگانه‌سوز: ممکن است پولی اضافه داشته باشند
• نکته: این موتورها به کیفیت تسمه حساس‌اند

سری K25 (2.5 لیتر):

• تسمه اصلی: B-45 یا 17×1143
• اگر فن هیدرولیک دارد: C-51 یا 22×1295
• توصیه: برندهای Mitsuboshi یا Bando

Mitsubishi S4S/S6S و Komatsu S4D

Mitsubishi S4S:

• کد اصلی: 17×1050 (B-41)
• جایگزین: Gates 6350 یا Dayco 17410
• مهم: پولی این موتورها زود فرسوده می‌شود

Mitsubishi S6S:

• نیاز به تسمه سنگین‌تر: C-48 یا 22×1219
• در مدل‌های turbo دقت بیشتر لازم است

Komatsu S4D:

• مشابه S4S اما با طول متفاوت: 17×1025
• برخی مدل‌ها دو تسمه موازی دارند

Heli، TCM و Linde

Heli (موتورهای چینی):

• اکثراً کپی نیسان: B-43 یا B-45
• کیفیت پولی پایین، نیاز به تسمه مرغوب‌تر
• پیشنهاد: Continental یا Goodyear

TCM (مدل‌های ژاپنی):

• با موتور Isuzu: 17×1100
• با موتور Nissan: مشابه بخش قبل
• دقت به سال ساخت (قبل/بعد 2010)

Linde (آلمانی):

• معمولاً تسمه چندشیار: 6PK1195 یا 8PK1220
• حساسیت بالا به کشش دقیق
• فقط از برندهای اروپایی استفاده کنید

نصب صحیح و گشتاور کشش

نصب نادرست، حتی بهترین تسمه را در کمتر از 100 ساعت از بین می‌برد. دقت در جزئیات کلید موفقیت است.

روش تعویض مرحله‌به‌مرحله

مرحله 1: آماده‌سازی (10 دقیقه)

• موتور را خاموش و خنک کنید
• ترمینال منفی باتری را جدا کنید
• محافظ تسمه را بردارید
• مسیر تسمه را عکس بگیرید یا رسم کنید

مرحله 2: برداشتن تسمه قدیمی (15 دقیقه)

• پیچ تنظیم دینام را شل کنید
• دینام را به سمت موتور فشار دهید
• تسمه را از کوچک‌ترین پولی شروع کنید
• هرگز با اهرم یا ابزار تیز کار نکنید

مرحله 3: بازرسی قطعات (20 دقیقه)

• پولی‌ها را بچرخانید: صدا = تعویض بلبرینگ
• شیارها را تمیز کنید (برس سیمی نرم)
• لقی محوری پولی‌ها را چک کنید (حداکثر 0.5mm)
• هم‌راستایی را با خط‌کش بلند بررسی کنید

مرحله 4: نصب تسمه جدید (20 دقیقه)

• ابتدا روی پولی‌های ثابت قرار دهید
• سپس روی پولی متحرک (دینام)
• مطمئن شوید کاملاً در شیار نشسته
• با دست بچرخانید، نباید بیرون بپرد

مرحله 5: تنظیم کشش (15 دقیقه)

• موقت: تا حدی که 10-15mm خمش داشته باشد
• موتور را 5 دقیقه روشن کنید
• خاموش کرده، مجدداً تنظیم نهایی کنید
• پیچ‌های قفل را با گشتاور 25-30 N.m سفت کنید

مقدار خمش مجاز و تنظیم مجدد

استاندارد خمش برای تسمه‌های V:

• فاصله پولی کمتر از 300mm: خمش 5-8mm
• فاصله 300-500mm: خمش 10-13mm
• فاصله بیش از 500mm: خمش 13-19mm

روش اندازه‌گیری دقیق:

1. نقطه وسط بین دو پولی را پیدا کنید
2. خط‌کش را عمود بر تسمه قرار دهید
3. با انگشت فشار 10kg وارد کنید (تقریباً فشار متوسط)
4. میزان جابجایی را بخوانید

برنامه تنظیم مجدد:

• پس از 30 دقیقه کارکرد اولیه
• مجدد پس از 24 ساعت
• سپس هر 500 ساعت یا 3 ماه

نشانه‌های نیاز به تنظیم مجدد:

• سوت خفیف هنگام استارت سرد
• لرزش غیرعادی تسمه
• گرم شدن بیش از حد پولی دینام

خطاهای پرتکرار در استفاده از تسمه

1. کشش بیش از حد (Over-tensioning):

• عواقب: خرابی بلبرینگ دینام، پمپ آب
• هزینه جانبی: تا 15 میلیون تومان
• قانون: “سفت‌تر همیشه بهتر نیست”

2. استفاده از اسپری‌های نامناسب:

• WD-40: هرگز! حلال است و لاستیک را می‌خورد
• اسپری‌های سیلیکون: موقتی خوب، دائمی مضر
• توصیه: فقط اسپری مخصوص تسمه (Belt Dressing)

3. نصب تسمه روی پولی کثیف:

• ذرات ساینده مثل سمباده عمل می‌کنند
• عمر تسمه تا 70% کاهش می‌یابد
• همیشه قبل از نصب، شیارها را تمیز کنید

4. ترکیب برندهای مختلف:

• در سیستم‌های دو تسمه، هرگز!
• اختلاف کشش = بار نابرابر = خرابی زودرس
• همیشه جفت تسمه را با هم عوض کنید

5. نادیده گرفتن علت اصلی خرابی:

• تسمه نشانه است، نه مشکل اصلی
• بررسی کنید: لقی پولی، نشتی روغن، هم‌راستایی
• “تعویض مکرر = مشکل در جای دیگر”

چک‌لیست نگه‌داری دوره‌ای

بازرسی روزانه (2 دقیقه):

• □ بررسی بصری: ترک، پارگی، لبه ساییده
• □ گوش دادن: صدای سوت یا زوزه
• □ لمس محافظ: داغی غیرعادی

بازرسی هفتگی (10 دقیقه):

• □ تست کشش با فشار انگشت
• □ بررسی آلودگی روغن یا ضدیخ
• □ چک لقی پولی‌ها
• □ کنترل عملکرد سفت‌کن اتوماتیک

سرویس ماهانه (30 دقیقه):

• □ باز کردن محافظ و بازرسی کامل
• □ تمیز کردن شیارهای پولی
• □ اندازه‌گیری دقیق کشش
• □ چک هم‌راستایی با نخ یا لیزر
• □ بررسی وضعیت بلبرینگ‌های هرزگرد

سرویس فصلی (1 ساعت):

• □ تست عملکرد دینام (ولتاژ و آمپر)
• □ بازرسی عمق سایش شیارها
• □ تعویض در صورت نیاز
• □ ثبت در دفترچه تعمیرات

نکات طلایی نگه‌داری:

• تسمه یدک در انبار: حتماً در جای خشک و خنک
• چرخش موجودی: قدیمی‌ترین را اول استفاده کنید
• عمر انبارداری: حداکثر 5 سال از تاریخ تولید
• دمای نگه‌داری: 10-25 درجه سلسیوس

سوالات متداول (FAQ)

چگونه بدون ابزار، کشش تسمه را تست کنیم؟

ساده‌ترین روش “قانون انگشت شست” است. تسمه را در وسط طولانی‌ترین فاصله بین دو پولی، با انگشت شست فشار دهید. اگر بتوانید آن را حدود یک بند انگشت (10-15mm) فشار دهید و مقاومت متوسطی حس کنید، کشش مناسب است. اگر خیلی راحت جابجا شود، شل است. اگر اصلاً حرکت نکند، بیش از حد سفت است. این روش برای بررسی سریع روزانه عالی است.

چرا تسمه بعد از باران سوت می‌کشد؟

این پدیده کاملاً طبیعی است. آب بین تسمه و پولی نفوذ کرده و مثل روان‌کننده عمل می‌کند، ضریب اصطکاک کاهش می‌یابد و تسمه شروع به لغزش می‌کند. معمولاً بعد از 5-10 دقیقه کارکرد و گرم شدن، آب تبخیر شده و صدا قطع می‌شود. اگر صدا ادامه یافت، احتمالاً تسمه نیاز به تنظیم دارد یا محافظ پاشش آب معیوب است.

آیا تسمه دندانه‌دار و V ساده قابل جایگزینی هستند؟

خیر، هرگز! این دو سیستم کاملاً متفاوت هستند. تسمه V با اصطکاک کار می‌کند و نیاز به کشش دارد. تسمه دندانه‌دار با درگیری مکانیکی کار می‌کند و کشش زیاد آن را خراب می‌کند. پولی‌ها نیز کاملاً متفاوت‌اند. تلاش برای جایگزینی منجر به خرابی فوری تسمه و احتمالاً آسیب به موتور می‌شود. اگر می‌خواهید سیستم را تغییر دهید، باید کل مجموعه پولی‌ها را عوض کنید.

هر چند ساعت کارکرد باید تسمه تعویض شود؟

بستگی به کیفیت تسمه و شرایط کاری دارد. تسمه‌های اورجینال در شرایط نرمال: 2000-3000 ساعت. تسمه‌های معمولی: 1000-1500 ساعت. در شرایط سخت (گرما، گرد و غبار، رطوبت): این اعداد تا 40% کاهش می‌یابد. قانون کلی: هر 2 سال صرف نظر از ساعت کارکرد، تسمه را تعویض کنید. لاستیک حتی در حال سکون هم پیر می‌شود.

آیا تعویض تسمه نیاز به تنظیم دینام دارد؟

معمولاً خیر. تنظیم الکتریکی دینام ربطی به تسمه ندارد. اما اگر برای تعویض تسمه، دینام را کاملاً باز کردید و جابجا کردید، بهتر است ولتاژ خروجی را چک کنید. باید در دور آرام 13.5-14.5 ولت باشد. اگر خارج از این محدوده است، احتمالاً مشکل از خود دینام است، نه تنظیمات. فقط در مدل‌های خیلی قدیمی با دینام کنتاکتی، ممکن است نیاز به تنظیم زغال‌ها باشد.